Blog: Drie duivelse stikstofdilemma’s

Door de coronacrisis was je het misschien bijna vergeten, maar stikstof was een paar maanden geleden zo’n beetje het grootste knelpunt in de Nederlandse economie. Door teveel stikstof in kwetsbare natuurgebieden zijn er geen vergunningen meer mogelijk voor nabijgelegen bouwprojecten, bedrijfsuitbreidingen en andere ontwikkelingen. En dat probleem is niet opgelost nu Nederland tijdelijk minder autorijdt. Onlangs sprak Mark Rutte nog over ‘duivelse dilemma’s’ bij de aanpak van corona. Ik denk dat die term ook geldt bij de aanpak van stikstof, want ik zie drie moeilijke keuzes voor bestuurlijk Nederland:

Dilemma 1: Hoe creëren we stikstofruimte?

Om vergunningen te verlenen voor bijvoorbeeld woningbouw, boeren en bedrijfsleven, moet er eerst stikstofruimte vrijkomen. Maar waar creëer je die stikstofruimte? Waar leveren je euro’s het meeste rendement op? Die ontstane stikstofruimte moet ook “op de juiste plek” komen om een nabijgelegen bedrijfsactiviteit of woningbouwproject mogelijk te maken. Zo is een stikstofbesparing in Groningen niet bruikbaar voor een vergunning in Rotterdam. Ook geldt de afspraak dat alle stikstof uitstotende sectoren evenredig bijdragen. De landbouw vreest onevenredig hard geraakt te worden door landelijke en gebiedsgerichte stikstofmaatregelen, zoals door verplichte aanpassing van veevoer en stalsystemen en de opkoop van agrarische bedrijven. Hoe komen we dan tot een rechtvaardig én effectief maatregelenpakket?

Dilemma 2: Hoe verdelen we de schaarse stikstofruimte?

De vrijgekomen stikstofruimte moeten we vervolgens ook eerlijk verdelen. Maar wie krijgt dan voorrang? Het Rijk prioriteerde met de snelheidsverlaging op de snelweg woningbouwprojecten en enkele MIRT-projecten. Daar zijn dus al pijnlijke keuzes gemaakt, want bedrijfsuitbreidingen, energieprojecten, defensieprojecten, dijkversterkingen en héél veel andere werkzaamheden komen dus daarna aan de beurt. Ondertussen vraagt de landbouwsector zich af of het niet alleen inleveren is: krijgen ze daar ook nog wat voor terug?
Het Rijk en provincies werken aan nieuwe (gebiedsgerichte) maatregelen. Deels voor natuurherstel, deels voor andere ontwikkelingen. Zodat ook bedrijven, dijkversterkingen, (spoor)wegen en energieprojecten ruimte krijgen. Al is die stikstofruimte natuurlijk niet genoeg om alle wensen te honoreren. We moeten dus nog meer (harde) keuzes maken.

Dilemma 3: Samenwerken of eigen pad bewandelen?

Voor bestuurlijk Nederland is het bij de aanpak van stikstof ook de vraag op welke onderwerpen je samenwerkt of je eigen pad kiest. Kijk bijvoorbeeld naar provincie-grensoverschrijdende problematiek. De provincie Noord-Brabant kocht onlangs boerderijen in andere provincies om een ontwikkeling bij Moerdijk mogelijk te maken. Dat illustreerde pijnlijk dat samenwerken met anderen tijd en overleg kost, maar geen garantie geeft op een goede uitkomst. Niet samenwerken leidt tot concurrentie tussen overheden of tot ineffectieve maatregelen: twee boerderijen in de eigen provincie opkopen in plaats van één beter gelegen boerderij bij de buren.

Hiernaast hebben we ook nog grotere dilemma’s en voor de lange termijn: investeren we in maatregelen die alleen lokaal depositie veroorzaken – en dus alleen daar stikstofruimte opleveren? Of in maatregelen die de internationale stikstofdeken oplichten? Dat laatste is goed voor de natuur, maar levert weinig (ontwikkelruimte) op in Nederland. En wat met de grote ruimtelijke ordeningsvraagstukken voor de toekomst: kunnen we eigenlijk wel een fijnmazig, hoogwaardig natuurnetwerk én internationale (lucht)havens én een grote landbouwsector hebben in één van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld? Kunnen we wel gokken op technologische ontwikkelingen? Of zijn nu hardere keuzes nodig over de toekomst van Nederland? Met deze vraagstukken win je als bestuurder niet snel de populariteitsprijs.

Bestuurlijk Nederland moet dus nog vele lastige dilemma’s onder ogen zien en harde keuzes maken. Gelukkig is er hoop: van corona hebben we al geleerd dat we hard kunnen ingrijpen als het moet.

Voor meer informatie over dit onderwerp kan je contact opnemen met Jenny. Zij is vanuit VINU werkzaam als programmamanager stikstof bij provincie Flevoland.

Deze blog verscheen eerder bij Platform31: https://www.platform31.nl/blogs/blogs-platform31/drie-duivelse-stikstofdilemma-s
Bron: provincie Flevoland
Vinu.nl maakt gebruik van tracking-cookies. Hiermee worden anonieme gegevens over uw bezoek opgeslagen om de website en uw ervaring te verbeteren.