Hoe klinkt de Garenmarkt?

Als we een ontwerp maken voor de openbare ruimte kijken we vooral naar wat we uiteindelijk gaan doen en zien. ‘Is het functioneel’, ‘is het veilig’ en vooral ‘is het mooi’ zijn de vragen waar we primair een antwoord op willen hebben. Gek eigenlijk; de beleving van een plek hangt uiteindelijk net zozeer af van alles dat we daar kunnen ruiken, voelen en vooral horen. Maar daar is in een ontwerptraject nog nauwelijks aandacht voor. Geen wonder, gedurende de twintigste eeuw heeft de blik het gehoor verdrongen. De ‘ogenmaffia’ heerst zelfs in de muziek: bij opera en in de popmuziek ligt de nadruk op het visuele.

Pleidooi voor de rehabilitatie van het oor
Professor Marcel Cobussen – jazzpianist, muziekfilosoof en hoogleraar Auditieve Cultuur aan de Universiteit van Leiden – pleit voor de ‘rehabilitatie van het oor’. Zijn specialisme is het geluid in en van de publieke, stedelijke ruimtes, primair gezien vanuit een filosofisch en sociologisch perspectief. We zien dat de auditieve omgeving een enorme invloed heeft op het welbevinden van de mens. Ongewenst geluid kan leiden tot slapeloosheid, stress, verminderde concentratie en zelfs tot hartklachten. Marcel bestrijdt daarbij overigens nadrukkelijk het dominante idee dat geluid altijd moet worden gereduceerd en geminimaliseerd. Doodse stilte is immers vooral heel saai. Hij pleit ervoor dat we tenminste moeten onderzoeken hoe we van de openbare ruimtes interessante akoestische omgevingen maken, met afwisseling in frequenties, vibraties en volumes.

Luisteren naar de Garenmarkt
Voor het inrichtingsplan voor de nieuwe, Leidse Garenmarkt namen we de proef op de som. Met Irene van Kamp, onderzoekster van het RIVM, Cilia Erens, geluidskunstenaar en een aantal omwonenden zijn we eerst gaan ‘luisteren naar de stad’. Hoe klinkt die eigenlijk? Daar kom je bijvoorbeeld achter door geconcentreerd, met een blinddoek voor, op een zonnige zaterdagmiddag te gaan luisteren. Toegegeven: je staat een beetje voor joker maar je hoort opeens het prettige ruisen en ritselen van bomen en vogels, het zachte brommen van verkeer verder weg, voetstappen en kinderstemmen. Knetterende brommers en rolkoffertjes over de stenen zijn vooral irritant. Veel geluiden kun je niet eens thuisbrengen en dat leidt weer tot mooie discussies achteraf. Daarna gingen we aan de slag met de vraag hoe we de Garenmarkt auditief zo kunnen inrichten dat er een interessante mix aan geluiden ontstaat.

Interessante ‘soundscape’
Voor de Garenmarkt kwamen Marcel, Irene en Cilia met een aantal goede tips voor een interessante ‘soundscape’. Zo leiden klinkers en keitjes ertoe dat auto’s minder hard rijden, De combinatie met hoge hakken en die rolkoffertjes kan juist weer als storend worden ervaren. Diversiteit aan bomen en planten leiden tot toename van soorten insecten en vogels en dit draagt weer bij aan de auditieve diversiteit. De soorten bomen en struiken verschillen bovendien zelf heel sterk in het ‘geruis’ dat ze voortbrengen. Wind en ruisende boombladeren maskeren gedeeltelijk het laagfrequente geluid van stadsverkeer. Glooiingen en halfverharding hebben een natuurlijk dempende werking, waarbij grind voetstappen en fietsers weer meer hoorbaar maakt dan houtsnippers. Speeltoestellen trekken kinderen aan, spelende kinderen maken geluid en dat is over het algemeen niet erg. Speeltoestellen die zelf ‘een geinig muziekje’ produceren worden snel als uitermate storend ervaren. Net als schrapende stoelpoten over een harde terrasvloer. Bij evenementen kan het aantal dB(A) omlaag door op meerdere plekken luidsprekers neer te zetten met een lager volume in plaats van een paar grote speakers vanaf het podium. En zet eens ‘luisterbanken’ neer, of conversatiestoelen, die zijn afgeschermd zodat mensen daarop ongestoord met elkaar in gesprek kunnen gaan. Of breng een muurgedicht aan, inclusief een QR-code waardoor mensen het gedicht via een app kunnen beluisteren, voorgedragen door de dichter zelf.

De belangrijkste conclusies is dat het bewust kiezen van goede materialen en inrichtingsprincipes er heel veel aan kan bijdragen dat gebruikers met plezier op een plek vertoeven. Zodra we geluid als herrie of lawaai gaan beschouwen dan leidt het tot irritaties. Maar geluid dat ons weet te plezieren is een mooie toegevoegde waarde aan het ontwerp. En daar kun je heel bewust mee spelen.

Philippine van der Schuyt
Met dank aan: Prof. dr. Marcel Cobussen – Universiteit Leiden, Academy of Creative and Performing Arts

 

Vinu.nl maakt gebruik van tracking-cookies. Hiermee worden anonieme gegevens over uw bezoek opgeslagen om de website en uw ervaring te verbeteren.