Iedereen doet mee!

Hoe creëer je echte samenspraak?

Verdichting gaat om het inbedden van het nieuwe in het bestaande: de stad als levend, groeiend organisme. Bouwen met oog en respect voor de historie en voor de belangen van de omgeving. Het zijn immers niet zozeer de stenen en het asfalt, die een stad interessant maken, het zijn de bewoners en gebruikers zelf. De sociale inbedding van een ontwikkeling is zeker zo belangrijk als de fysieke inpassing. Om dit voor elkaar te krijgen is ‘samenspraak’ cruciaal. Bewoners en ondernemers weten immers zelf vaak heel goed welke waarden in hun buurt bescherming verdienen en waar het bestaande beter plaats kan maken voor het nieuwe. Hun inbreng is waardevol. Hoe bereik je alle belanghebbenden en zorg je er voor dat iedereen meedoet?

De Omgevingswet zet aan tot vernieuwing van de hedendaagse participatie. De burger en ondernemer krijgen door de nieuwe wet meer ruimte om ‘mee te doen’ op het moment dat een plan wordt gemaakt. De initiatiefnemer van een ruimtelijke ontwikkeling is verantwoordelijk voor afstemming met de buurt. We zien in veel gevallen nog steeds de traditionele aanpak. De gemeente huurt een zaaltje af, organiseert een sessie en nodigt ‘de omgeving’ uit op de reguliere manieren: de huis-aan-huiskrant, de gemeentelijke website, de bewonersbrief en eventueel een bericht op de eigen Facebook-pagina. De focus ligt op reeds bekende partijen. Zij zijn de kenners van de buurt, weten wat er speelt en leeft. Deze manier van uitnodigen levert vaak een eenzijdige opkomst op, te karakteriseren als de betrokken, goed opgeleide en conservatieve burger van boven de vijftig, die kritisch de gemeentelijke initiatieven volgt. De ervaring is dat tegenstanders van een ontwikkeling zich vaak veel gemakkelijker organiseren dan voorstanders en volharden in hun tegengeluid. Deze mensen zijn vaak helemaal niet representatief voor alle belangen en meningen die spelen. De stille meerderheid is maar moeilijk in beweging te krijgen.

Maatwerk in het Buijtenland van Rhoon
Het Buijtenland van Rhoon bestaat uit enkele aaneengeschakelde polders. Provincie Zuid-Holland wil hier 600 hectare ‘natuurinclusieve landbouw’ realiseren, in combinatie met recreatievoorzieningen. Hier hebben we de rollen omgedraaid: bewoners en ondernemers maken het plan en zij nodigen deskundigen uit om hen daarbij te helpen. Per thema nodigen we specifieke belanghebbenden uit. Het thema `jacht en schadebestrijding’ is bijvoorbeeld gevoelig. Hiervoor nodigen we boeren, jagers, natuurpartijen en omwonenden op persoonlijke titel uit. Zo weten we zeker dat alle belangen aan tafel zitten. Het kost even meer moeite in het begin, maar als er een plan ligt dan gaat niemand dat meer in twijfel trekken.

Ga naar buiten
Een representatieve doelgroep kent een mix van leeftijdscategorieën, inkomens, leefstijlen, culturele achtergronden en behoeften op bijvoorbeeld het gebied van bereikbaarheid, voorzieningen of inrichting van de openbare ruimte. Om deze mix te bereiken moet je echt meer uit de kast halen dan de reguliere manieren. Die zijn niet bepaald uitnodigend, interactief, laagdrempelig en snel. Hoe doe je dat dan wel? De inzet van de sociale media om informatie te delen is in praktijk effectief. Lastig zijn de soms ongenuanceerde reacties en discussies naar aanleiding van de berichten. Ook een gebiedsgerichte informatiemarkt, met informatie over allerlei projecten in de wijk, werkt goed. Bewoners en belanghebbenden kunnen dan gericht komen ‘shoppen’.

Ons motto: Als we plannen maken voor ‘buiten’ dan moeten we ook naar buiten! Het veld ingaan is écht een doeltreffende manier om de geluiden op te vangen en passanten te vragen naar hun mening. Ga op zaterdag naar het winkelcentrum, het sportveld of naar het park voor een goed gesprek. Zoek studenten op bij de scholen en organiseer een avond op hun vereniging. Ook enquêtes kunnen een waardevolle manier zijn om een grotere doelgroep te bevragen. Bovendien bereik je daarmee ook de gebruikers, die ‘s avonds geen tijd of geen zin hebben in een inloopavond.

Persoonlijk contact in het Blekerspark
Persoonlijk contact is cruciaal om mensen vanaf de start te betrekken. In het project Herinrichting Blekerspark in Leiden is dit eerste, persoonlijke contact gelegd door het organiseren van een brede inloopavond. Per tafel is toen één thema centraal gesteld en hebben de aanwezigen actief meegewerkt aan de eerste schetsen. Door deze benadering heeft en groot aantal geïnteresseerden zich opgegeven voor de klankbordgroep, die gedurende het hele planproces actief is gebleven. Deze persoonlijke werkwijze resulteerde in een breed gedragen eindproduct, dat alle betrokkenen met applaus hebben ontvangen.

Vergroten en doseren
Veel overheden organiseren hun participatieprocessen voor ieder project binnen afgebakende kaders. Wij zien een aantal mogelijkheden om gericht meer betrokkenheid te creëren. Onze drie belangrijkste aanbevelingen zijn:
• Vergroot de taart. Door uit te zoomen kunnen verbanden, kansen of oplossingen ontstaan, ook voor andere opgaven buiten het directe projectgebied. Meer mensen willen aanhaken bij een breder gebiedsproces. Door de taart te vergroten creëer je kansen, waarmee je het draagvlak voor ruimtelijke ingrepen kan vergroten.
• Organiseer participatie rond beleidsthema’s op (binnen) stadsniveau. Thema’s als bereikbaarheid en parkeren, winkels en horeca, knooppuntontwikkeling rond stations, wonen voor iedereen, klimaat-duurzaamheid-groen zijn overal actueel. In de ‘stadsdebatten’ rond dergelijke thema’s ontstaat echt een ander abstractieniveau van het gesprek, worden generieke belangen beter afgewogen en ‘not in my backyard’ discussies vermeden. De uitkomsten van de discussies en het politieke debat kunnen vervolgens één op één in de projecten worden vertaald, zonder het gesprek over te doen.
• Vergeet niet te doseren. Een breed participatieproces is echt niet bij ieder project nodig. In buurten met veel ontwikkelingen zijn bewoners soms echt participatie-moe. Maak in overleg met hen de afweging tussen de participatieprojecten en bepaal in goed overleg vooraf het juiste abstractieniveau om zinvolle input, wensen en ambities voor de projecten met elkaar te bepalen. Niet alle input die je onderweg tegenkomt is even belangrijk, niet iedere steen hoeft onderwerp te zijn van een uitgebreide discussie.

Meefietsinterviews in de Haarlemmer Houttuinen
Een mooi voorbeeld van een creatieve benadering is het project Fietsroute door de Haarlemmer Houttuinen. De gemeente Amsterdam zoekt een alternatief voor de overbelaste Haarlemmerdijk en Haarlemmerstraat, waar dagelijks 20.000 fietsers rijden; dit is veel te veel gezien het profiel van deze straten. We zijn zelf op de fiets gesprongen en hebben passerende fietsers al fietsend gevraagd naar hun wensen om een nieuwe fietsroute te willen gebruiken. Wat zijn essentiële voorwaarden voor het slagen van de nieuwe route? Fietsers hebben haast en zijn onderweg, dus hebben we de manier van ‘betrekken’ daarop aangepast. Stap zelf op de fiets en houd meefietsinterviews!

Een juiste participatie-aanpak brengt stakeholders in beweging en biedt een stevig fundament voor de ontwikkeling en behoud van draagvlak als een project in voorbereiding is. Dit is de basis voor mooie plannen en tevreden mensen. Dromen, plannen en realiseren doen we samen!

Meer informatie is te verkrijgen bij ons collega Thijs Stam.

Vinu.nl maakt gebruik van tracking-cookies. Hiermee worden anonieme gegevens over uw bezoek opgeslagen om de website en uw ervaring te verbeteren.