Verdichting 2.0

VINU werkt aan de toekomst
Stelt u zich voor, een vrijdagochtend in de zomer van 2040. U stapt monter de deur uit van uw nieuwe appartement: energieneutraal en helemaal circulair gebouwd van hergebruikte materialen. U hebt al getraind in de fitness op de tweede verdieping van het complex en de boodschappen zijn besteld. U woont ‘midden in de stad’: favoriete koffietentje om de hoek, kinderopvang en winkels dichtbij en volop levendigheid in de buurt. Duizenden woningen en evenzovele banen binnen enkele minuten. Nauwelijks auto’s in de straat, wel veel groen en speelruimte voor de kinderen. Hoe gaat u naar het station vandaag, met fiets of sneltram? Of misschien die elektrische deelauto, dan kunt u meteen door naar die afspraak van vanmiddag. De app vertelt u wat het beste is, het wordt een deelfiets want de zon schijnt. Na het werk nog even genieten met collega’s van de ‘vrijmibo’ in het stadspark. En daarna van de ondergaande zon op het dakterras. Uw boodschappen staan bij het pickup-point, u kookt op inductie en vrienden van twee blokken verderop stappen nog even binnen. Verpakkingsmateriaal, kleding, papier en organisch afval worden direct vanuit de keuken via een buizensysteem optimaal gescheiden en efficiënt ingezameld voor hergebruik. Zou het er zo uitzien, wonen in de stad van de toekomst?

Verdichten is de nieuwe norm
Binnenstedelijke verdichting is dé opgave voor de komende decennia. In West-Nederland zijn tot 2040 nog 1 miljoen woningen nodig. Compact bouwen is de enige manier om de Randstad leefbaar en aantrekkelijk te houden. Althans, als we het buitengebied open willen laten voor landbouw, natuur en de broodnodige recreatie. Verdichting is geen kwestie van woontorens bouwen, verdichten vraagt om een visie op de maatschappij van de toekomst. Zoals Henry Ford ooit zei: “Als ik de mensen had gevraagd wat ze wilden, dan hadden ze om een sneller paard gevraagd”. Verdichten is het inrichten van de stad voor de toekomst, ruimtelijk, maar ook met oog voor de sociale verbanden. Zorg, veiligheid en een buurtgevoel zijn niet zichtbaar maar heel bepalend voor de leefbaarheid en ons welbevinden. De economische trend van schaalvergroting moeten we in onze steden rijmen met maatschappelijke trends richting gezond leven, lokaal en eerlijk geproduceerd voedsel, herkenbaarheid en een menselijke maat. Ook is de uitdaging om bij verdichting te zorgen dat steden toegankelijk blijven voor mensen met een laag of middeninkomen.

Samen is ons devies
In een transitie volgen maatschappelijke, technologische en andere veranderingen elkaar in hoog tempo op. De uitkomst is onzeker. Niemand weet wat er precies gaat veranderen, maar het is duidelijk dát er veel gaat veranderen. Hoe pakken we de verdichtingsopgaven het beste aan? Hoe zetten we nu stappen in de goede richting? Eén ding is zeker: als je doet wat je deed, dan krijg je wat je kreeg. Bij VINU denken we daarom dat het anders moet: nieuwe opgaven vragen om een nieuwe aanpak. Hoe? Door het SAMEN te doen: opgaven aanpakken in nauwe samenhang, door een goed samenspel tussen partijen en in zorgvuldige samenspraak met de omgeving.

Ontwikkelen in samenhang
Verdichting vraagt om een integrale benadering: hoe gaan de (nieuwe) inwoners van de stad zich verplaatsen? Welke innovaties komen er aan? De wereld van de mobiliteit verandert razendsnel: van de eigen ‘auto-voor-de deur’ naar zero emissie, transferia aan de rand van de stad, zelfrijdende auto’s en Mobility as a Service. Circulaire economie vraagt om een ander systeem van aanvoer, afvoer, verwerking en hergebruik van grondstoffen en afval. De energietransitie noopt tot nadenken over de stroomvoorziening en leveringszekerheid met nieuwe manieren om energie op te wekken, te transporteren en op te slaan. Enkel woningen bouwen is verdichten ‘1.0’. Alle opgaven in samenhang oppakken, waarbij letterlijk ruimte wordt gelaten voor innovaties, is de echte uitdaging. Wij noemen dit: verdichten 2.0. Hoe gaat dat: ontwikkelen in samenhang? We kunnen al een beetje spieken in het buitenland. In het Chinese Shenzhen bijvoorbeeld, een miljoenenstad, die in nog geen 30 jaar tijd uit het niets is opgebouwd en waar economie, mobiliteit en ruimtelijke ordening vanuit een uniforme filosofie worden ontwikkeld. Visie, grootschalige investeringen en innovatie als onderleggers voor verdichting dus. China is zeker niet op alle punten een goed voorbeeld – op het gebied van samenspraak is er nog een wereld te winnen – maar ze laten zien dat ze er supercompacte, multifunctionele en goed functionerende steden bouwen.

Op naar een nieuw samenspel
‘Vroeger’ was verdichting lastig, want duurder en ingewikkelder dan een nieuwe woonwijk bouwen in een weiland. We bouwden daarom Vinexwijken in uitleggebieden. Nu denken we daar anders over, de open ruimte is een schaars goed. De woningprijzen stijgen. Binnenstedelijk ontwikkelen wordt financieel haalbaar. Maar juist de noodzaak van de integrale benadering maakt dat de bestaande arrangementen niet meer voldoen. De traditionele, gescheiden rolopvatting van de overheid en de marktpartijen leidt ertoe dat de woningbouw wordt losgetrokken van alle andere opgaven op het gebied van mobiliteit, groen, energie en water. En bovendien blijven we dan de bouw- en ontwikkelfase los zien van de beheerfase en uiteindelijk de herontwikkelingsfase. Bij het nieuwe samenspel gaat het om het vormen van nieuwe allianties: langdurige partnerschappen tussen overheden, kennisinstellingen en brede consortia van investeerders, die naast vastgoed ook infrastructuur, mobiliteit, recreatie en maatschappelijke voorzieningen leveren. Nieuwe vormen van waardecreatie vragen om nieuwe bedrijfsmodellen, waarbij partijen over de grenzen van hun eigen disciplines heen kijken. Verdichting 2.0 vraagt om overheden, die hun nek uitsteken: de tram laten rijden vóórdat deze rendabel is en zo een stadwijk zonder parkeerplekken ontwikkelen. Ruimte reserveren voor de inpassing van een nieuw logistiek systeem, dat nog wordt uitgedacht. De ondergrondse infrastructuur direct gereed maken voor grootschalige opwekking van elektriciteit met zonnepanelen op alle daken. Dit vraagt om visie en om bestuurlijke lef; stevige regie en investeringen zijn nodig. En een eerlijke verdeling van risico’s, waarbij de overheid de ruimte biedt aan de markt om te ondernemen en te investeren. Kortom: met een goed samenspel lukt het om de spreekwoordelijke taart te vergroten en de lusten en de lasten anders en eerlijk te verdelen.

Samenspraak met de omgeving
Met een voorbeeld uit China laten we zien dat het fysiek mogelijk is om steden in samenhang te ontwikkelen. In Nederland hechten we aan samenspraak met de omgeving. Bij verdichting gaat het niet om ‘kaalslag’ maar om het zorgvuldig inbedden van de nieuwbouw in het bestaande stedelijk weefsel: bouwen met oog en respect voor de historie van de stad. Herontwikkeling van waardevolle panden en erfgoed, die het stadsbeeld bepalen, de sfeer maken en een ongekende kwaliteit in zich hebben. De stad als levend, groeiend organisme. De oude buurtkroeg als vaste waarde in de wijk. Minstens zo belangrijk als de ruimtelijke inbedding is de sociale inbedding bij verdichting: de samenspraak met bewoners, betrokkenen en belanghebbenden. Zij kennen de buurt en weten zelf heel goed welke waarden bescherming verdienen en waar het bestaande plaats maakt voor het nieuwe. De afgelopen twee decennia hebben we in Nederland grote stappen gezet op het gebied van participatie en co-creatie. Door bewoners vanaf het begin te betrekken bij de verdichtingsopgaven, ontstaat verantwoordelijkheid en eigenaarschap bij alle betrokkenen. Dit kost aanvankelijk tijd maar betaalt zich later altijd uit.

VINU and the city: we zijn er klaar voor
Wij zien vooral prachtige opgaven. Hoe de stad van de toekomst er precies uitziet en hoe u in 2040 op die zonnige zomermorgen uit uw woning stapt, dat weten we echt niet. We zijn wel heel hard op weg om de verstedelijking op een nieuwe en vooral integrale manier op te pakken. In deze VIEW geven we u onze blik op de toekomst en inspirerende voorbeelden van vernieuwing in het hier en nu. Stedelijke verdichting, dat doen we SAMEN.

Wilt u meer over dit onderwerp weten? Neem dan contact op met Jenny May van VINU.

Vinu.nl maakt gebruik van tracking-cookies. Hiermee worden anonieme gegevens over uw bezoek opgeslagen om de website en uw ervaring te verbeteren.