Deze week mocht heel Nederland weer naar de stembus. En hoewel de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen al jaren daalt[1], is dit misschien wel een van de meest invloedrijke stemmen die we kunnen uitbrengen. Lokale verkiezingen gaan letterlijk over onze leefomgeving: over onze gemeente, wijk en straat.
VINU werkt aan toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling. En wij hopen dat gemeenten na de verkiezingen echt een stap naar voren zetten: hoe kunnen gemeenten water en bodem écht leidend maken?
Natuur en techniek vormen samen de oplossing
De grenzen van het water- en bodemsysteem zie je ook in je eigen wijk: na een regenbui loopt water niet weg, op hete dagen koelt het maar langzaam af en misschien heb je al zelf te maken met funderingsproblematiek. De kwetsbaarheid van onze stedelijke omgeving neemt toe.
In 2022 publiceerde toenmalig minister van Infrastructuur en Waterstaat Mark Harbers de Kamerbrief Water en Bodem Sturend. Daarin noemt de Rijksoverheid water en bodem letterlijk “de basis van ons bestaan”[2]. Na kabinet Schoof spreekt kabinet Jetten nu ook weer over water en bodem sturend. Overheden erkennen dat we niet alle opgaven technisch kunnen oplossen en dat we ons beter moeten aanpassen aan het natuurlijk systeem.
Snel én toekomstbestendig ontwikkelen?
In veel gemeenten is woningbouw de eerste prioriteit. En terecht. Maar tegelijkertijd groeit binnen gemeenten het besef dat keuzes voor water en bodem direct mee moeten wegen. Gemeenten stellen zich vragen als: “hoe geven we water de ruimte in combinatie met wonen, werken, economie en natuur?” en “wie mag water gebruiken in perioden dat er te weinig water is voor alle functies?”[3]
We komen in ons werk vaak de misvatting tegen dat slimme keuzes vanuit water en bodem duur zijn en vertragend werken. Tegelijkertijd lopen we in bestaande wijken tegen steeds grotere gezondheidsproblemen aan en ervaren we meer overlast als gevolg van klimaatverandering.
Wij zien kansen op vier vlakken:
- Mindset: water en bodem sturend betekent niet dat niks kan, maar wel dat je maatregelen treft om te voorkomen dat een nieuwe ontwikkeling vanaf dag 1 al kwetsbaar is.
- Kosten: Gebruik de financiële baten van gebiedsontwikkeling om de (publieke) ruimte klimaatbestendig in te richten.
- Ontwerp: Benader water en bodem niet als technische toets in een later stadium, maar ontwerp vanuit het water en bodemsysteem – juist om (toekomstige) kosten laag te houden.
- Onderhoud: Zorg voor goed inzicht in kwetsbare plekken in wijken – lage delen, slappe bodems, beperkte waterafvoer – en programmeer deze kwetsbaarheden mee met groot onderhoud.
- Samen: gemeenten kunnen deze opgave niet alleen oplossen. Benut beschikbare kennis van waterschappen, omgevingsdiensten, provincie en Rijk. En maak inwoners water- en bodembewust.
[1] https://nos.nl/collectie/14016/artikel/2606700-opkomst-lokale-verkiezingen-steeds-lager-groepen-worden-niet-gehoord
[2] https://open.overheid.nl/documenten/ronl-c35e65eba0903d738ae26dab222462337b0d8de7/pdf
[3] https://vng.nl/artikelen/water-en-bodem-sturend