Toen farmaceut Eli Lilly zich in 2025 meldde in Katwijk, was één ding direct duidelijk: dit zou geen standaard vergunningstraject worden. Het ging om een investering van bijna 3 miljard euro, een Amerikaanse initiatiefnemer met een ambitieuze planning en een ontwikkeling die lokaal, regionaal én landelijk de aandacht trok. Uiteindelijk resulteerde het proces begin oktober 2026 in een positief bindend advies van de gemeenteraad voor de omgevingsvergunning, een besluit dat het landelijke nieuws haalde.
Als projectleider begeleidde ik namens VINU de gemeente Katwijk in het ruimtelijke vergunningstraject. Dit was een project als geen ander. Dit zijn de acht meest opvallende inzichten die mij zijn bijgebleven.
1. Het lijkt soms belachelijk (ridiculous), maar het klopt wel
Een groot deel van mijn werk bestond uit het vertalen. Niet alleen de taal, maar vooral het systeem. Wij werkten samen met een Iers projectteam dat op zijn beurt werd aangestuurd vanuit de Verenigde Staten. Begrippen die voor Nederlandse professionals vanzelfsprekend zijn, zoals het bindend adviesrecht van de gemeenteraad, de omgevingsvergunning, participatie of een zienswijzeprocedure, vroegen regelmatig om uitleg. Dat was soms ingewikkeld, maar ook leerzaam. Juist doordat we alles moesten uitleggen, werden we gedwongen kritisch naar ons eigen systeem te kijken.
Iedere stap in het vergunningstraject heeft een reden. En iedere partij vertegenwoordigt een belang dat meegewogen moet worden. De uitdaging zit niet zozeer in de afzonderlijke regels, maar in de optelsom ervan. En toch kwam ik steeds weer tot dezelfde conclusie: het lijkt soms belachelijk (ridiculous), maar het klopt wel.
2. Het project stijgt boven zichzelf uit
Vanaf het moment dat bekend werd dat Lilly naar Katwijk wilde komen, voelde je dat er iets bijzonders gebeurde. Het project kreeg aandacht. Mensen wilden meedoen. Ketenpartners maakten tijd vrij. Adviseurs schoven werk naar voren. Specialisten reageerden sneller dan gebruikelijk. Collega’s meldden zich spontaan aan om mee te denken. Dat was niet altijd omdat iemand daarom vroeg. Het kwam omdat mensen voelden dat zij onderdeel waren van iets groots.
Bij projecten van deze omvang ontstaat een energie die je niet kunt organiseren, maar die wel enorm helpt.
3. Planning gaat vóór kosten
De grootste versneller in dit project was niet technologie, regelgeving of projectmanagement. Het was de financiële slagkracht van de initiatiefnemer. Wanneer aanvullende onderzoeken nodig waren, werden die uitgevoerd. Wanneer capaciteit moest worden opgeschaald, gebeurde dat. Wanneer juridische of technische expertise nodig was, werd die ingevlogen. Ook de kostenverhaalovereenkomst werd, door focus op tempo én de inzet van voldoende capaciteit, in recordtijd onderhandeld, opgesteld en ondertekend.
In veel gebiedsontwikkelingen bepalen budgetten het tempo. Hier bepaalde het gewenste tempo grotendeels het budget. De combinatie van een initiatiefnemer met financiële slagkracht en een overheid die bereid was snel te schakelen en extra capaciteit vrij te maken, zorgde voor een dynamiek die ik bij gebiedsontwikkeling nog nooit heb meegemaakt.
4. Parallel werken heeft een prijs
In dit project gebeurde vrijwel alles tegelijk. Onderzoeken liepen parallel. Bestuurlijke onderhandelingen liepen parallel. Vergunningverlening liep parallel. Participatie liep parallel. Dat leverde snelheid op, maar ook druk. Meerdere raadsleden gaven aan dat het proces een groot beslag legde op hun tijd. Hetzelfde gold voor beleidsmedewerkers, vergunningverleners, juristen en projectteamleden.
Mijn belangrijkste les is dat parallel werken inderdaad versnelt, maar alleen zolang de mensen binnen de betrokken organisaties die versnelling ook kunnen dragen. Daar zit uiteindelijk een grens aan.
5. Geen enkele overheid kan dit alleen
Een van de meest interessante onderdelen van het traject vond ik de samenwerking tussen de gemeente, de provincie en het Rijk. De komst van Lilly bracht grote economische kansen met zich mee, maar ook extra druk op de omgeving. Denk aan bereikbaarheid, infrastructuur en de samenhang met de woningbouwopgave in Valkenhorst. Het werd al snel duidelijk dat dit vraagstukken waren die de gemeente Katwijk niet alleen kon oplossen.
Dat leidde tot intensieve gesprekken en onderhandelingen tussen de verschillende overheden. Niet vanuit een klassieke subsidierelatie, maar vanuit een gedeeld belang. Iedereen zag kansen, maar iedereen zag ook dat daar investeringen en wederzijdse afspraken tegenover moesten staan. Uiteindelijk resulteerde dat in een convenant tussen de gemeente, de provincie en het Rijk over financiering van infrastructuur, bereikbaarheid en woningbouw.
Mijn les daarbij is dat moderne gebiedsontwikkeling minder draait om de vraag wie verantwoordelijk is en steeds meer om de vraag wie kan bijdragen aan de oplossing.
6. Deze kleine gemeente kan veel aan
Voor Katwijk was dit geen alledaags besluit. Een relatief kleine gemeente moest zich uitspreken over een van de grootste buitenlandse investeringen in Nederland van de afgelopen jaren. Daarom hebben we veel aandacht besteed aan het besluitvormingsproces. De raad kreeg eerst de mogelijkheid om een voorlopig oordeel te geven. Daarna volgden de terinzagelegging, de zienswijzen, aanvullende onderzoeken en het definitieve advies.
Die tweestapsaanpak gaf zowel snelheid als zorgvuldigheid. En juist die combinatie maakte het proces bestuurlijk beheersbaar.
7. De Omgevingswet zorgt voor onverwachte situaties
Een referendumverzoek zorgde voor een onverwachte wending in het besluitvormingsproces. Door de combinatie van de Omgevingswet, het bindend adviesrecht en de lokale referendumverordening ontstond een situatie waarin een referendumverzoek zeer serieus moest worden behandeld. Dat leidde tot een voor de fijnproevers interessant debat over de verhouding tussen lokale democratie en landelijke wetgeving.
Uiteindelijk wees de raad het referendumverzoek af, maar het proces liet zien dat nieuwe wetgeving soms onverwachte situaties kan creëren waar vooraf nauwelijks ervaring mee bestaat.
8. AI verlaagt de drempel, maar verhoogt de werkdruk
AI was tijdens dit project voortdurend aanwezig. Aan de overheidskant hielp het bij samenvatten, structureren, analyseren en het verwerken van grote hoeveelheden informatie. Tegelijkertijd zagen we hetzelfde gebeuren bij bewoners, belangenorganisaties, media en adviseurs. Dat leverde betere analyses op, maar ook meer documenten, meer vragen en meer informatie die beoordeeld moest worden.
AI verlaagt de drempel om hoogwaardige informatie te produceren. Dat verhoogt niet alleen de kwaliteit, maar vaak ook de werkdruk.
Conclusie: money talks
Van alle lessen die ik uit dit project meeneem, springt er één uit. Geld lost niet alles op. Maar voldoende middelen maken wel veel mogelijk. Extra onderzoeken. Extra capaciteit. Extra urgentie. Snellere besluitvorming. Internationale expertise. Parallelle werkstromen. Flexibiliteit wanneer de planning daarom vraagt. De snelheid waarmee dit project tot stand kwam, was niet alleen het gevolg van goed projectmanagement of bestuurlijke daadkracht. Het was ook het gevolg van een initiatiefnemer die bereid en in staat was fors te investeren in kwaliteit, capaciteit en tempo. Juist daardoor werd zichtbaar wat mogelijk is wanneer ambitie, middelen en samenwerking samenkomen.