Kabinet Jetten gaat bouwen aan een beter Nederland: van onze steden tot ons buitengebied, van de woningmarkt tot de manier waarop we energie opwekken en water verdelen.
Wat valt ons op bij VINU? De vrijblijvendheid is voorbij. Het Rijk pakt de regie. In het ruimtelijk domein wordt gezocht naar versnelling, eenvoud en samenhang. Of het nu gaat om woningbouw, infrastructuur, leefomgeving, energietransitie of landbouw: de grenzen tussen die sectoren moeten vervagen en gebiedsgericht werken is de norm.
Negen VINU’ers onderzochten waar de kansen en de knelpunten zitten in het Regeerakkoord op 9 ruimtelijke thema’s. Wij gaan daar graag mee aan de slag!
💧Water en klimaatadaptatie
Door Maja Bosch
Het regeerakkoord focust – terecht – op stikstof, defensie en wonen. Maar de ruimtelijke verbouwing die nodig is om Nederland in te richten op een veranderend klimaat krijgt weinig aandacht. De woorden ‘klimaatverandering’, ‘klimaatadaptatie’ en ‘klimaatbestendig’ komen niet terug. Inspelen op te veel en te weinig water vraagt om ruimte. Tegelijkertijd wordt waterbeschikbaarheid niet expliciet benoemd als opgave in het Regeerakkoord. De grote lijnen zijn wel al ingezet in de Nota Ruimte, zullen de onderhandelaars hebben gedacht. Daarin krijgt de structurerende laag van water, bodem en ondergrond ruime aandacht. Het Regeerakkoord stoft wel de term ‘water en bodem sturend’ weer af. Het mag weer!
De paragraaf ‘water en milieu’ focust verder op waterkwaliteit en drinkwater. Nederland wil kartrekker worden in Europa om PFAS te verbieden in de EU.
Al met al – de RO-opgave van water staat mager in het Regeerakkoord, maar stevig in de Nota Ruimte. Water en bodem worden meer sturend in de (her)inrichting van Nederland. Die lijn onderschrijft de nieuwe coalitie. Aan de slag dus!
⚡Duurzame energie
Door Margriet Jansen
Van de keukentafel tot de bestuurskamer: de energietransitie krijgt een flinke boost. Daar zijn wij bij VINU blij mee, want we staan voor een flinke opgave. De focus van het kabinet ligt op het verminderen van netcongestie. Een acuut probleem wat wij bij VINU in vrijwel ieder project tegenkomen.
Kabinet Jetten pakt het letterlijk groots aan: Wind op Zee genereert 40 gigawatt in 2040. Gemeenten en provincies ontvangen jaarlijks 800 miljoen euro tussen 2031 en 2040 om lokaal klimaat- en energiebeleid uit te voeren. Om ook te blijven innoveren in groene energie wordt de SDE++ subsidie verlengd.
Van grote bedragen naar concrete maatregelen: laten we gemeenten een grote rol geven om de energietransitie te versnellen, door warmteprogramma’s, wijkuitvoeringsplannen en natuurlijk het uitrollen van het nationale isolatieoffensief. We zien bij VINU dat dit werkt om snelheid te maken.
🏘️Versnellen woningbouw
Door Harm-Jan Stalman
De tijd van vrijblijvendheid op de woningmarkt is voorbij. Het Rijk pakt de regie door minimaal 30 grootschalige, gemengde woningbouwlocaties aan te wijzen en nationaal vast te leggen waar, hoeveel en wanneer er wordt gebouwd. Gemeenten die meer leveren worden beloond en gemeenten die achterblijven krijgen ondersteuning.
Om echte doorbraken op de woningmarkt te bereiken en jaarlijks 100.000 nieuwe woningen te realiseren neemt het kabinet Jetten een aantal drastische maatregelen. Sneller en voorspelbaarder vergunningen- en planproces. Minder belemmeringen, het schrappen van overbodige regels en het versoepelen en versimpelen van procedures. Gemeenten en Rijksoverheid staan voor de opgave om bestuurlijke vertraging te beperken en strakkere planningen te hanteren.
Versnelling betekent niet alleen méér bouwen, maar vooral gericht bouwen op plekken en voor doelgroepen waar de druk het hoogst is en wat bijdraagt aan doorstroming: tweederde betaalbare woningen, woningen voor ouderen en jongeren, en het actief inzetten van instrumenten voor grondbeleid.
Vanuit VINU zien we dat veel gemeenten kampen met grote capaciteitsproblemen en regionale samenwerking vaak onvoldoende ontwikkeld is. Juist problemen die we in het Versnellingskompas in zicht brengen. Met goed overzicht, gestructureerde processen, en interbestuurlijke samenwerkingenkunnen partijen effectief samen werken aan de enorme opgave die voor ons ligt. Laten we versnellen!
🚜 Landbouw van de toekomst
Door Fabienne Miltenburg
De doelen van het landbouwbeleid van kabinet Jetten zijn makkelijk samen te vatten: voldoen aan wetgeving voor stikstofreductie en natuurherstel. De gekozen middelen daarvoor zijn praktisch: sturen op emissies (in plaats van depositiewaarden) en doelsturing voor boerenbedrijven. Ook de natuur krijgt een handvat: natuurherstel wordt op basis van monitoring afdwingbaar uitgevoerd.
Welke richting kabinet Jetten op wil met de landbouw op de lange termijn, blijft open: De landbouw krijgt de ruimte, ook om te verplaatsen uit natuurgebieden. Inzetten op innovatie. En ook: ondersteuning voor verduurzamende en extensiverende boeren.
Laten we richting geven aan een écht toekomstperspectief voor de landbouw, voorbij het voldoen aan wetgeving. Met de neuzen dezelfde kant op richting natuurherstel en stikstofreductie, is het een kans om verder te kijken naar het boerenlandschap en haar rol in de economie en voedselzekerheid. We zien kansen in kringlooplandbouw en fieldlabs: experimenteren op het boerenerf met een toekomst waar water, natuur, klimaat, voedselproductie en economische kansen samenkomen.
🏠 Tijdelijke huisvesting
Door Menno van Dijk
De coalitie wil aan de slag met tijdelijke huisvesting. Het Rijk sluit een bindend convenant met gemeenten voor flex-locaties – voor statushouders, Oekraïners en Nederlanders die tijdelijke huisvesting nodig hebben. Een bindend convenant ziet VINU als een stap in de goede richting: het zorgt ervoor dat alle gemeenten aan de bak moeten. In het coalitieakkoord krijgen dak- en thuislozen en statushouders specifieke aandacht. Wij missen daarin arbeidsmigranten – als gemeente moet je nu aantonen dat er voldoende plek is voor hun huisvesting, voor ze in de gemeente aan de slag kunnen. Des te meer reden om vaart te maken met tijdelijke woningen.
Vanwege de enorme krapte op de woningmarkt wil de coalitie permanente bewoning van recreatiewoningen mogelijk maken. Een goede stap – maar hoe ga je dan bijvoorbeeld om met openbare ruimte en bereikbaarheid? En hoe ga je om met de waardevermeerdering die dit oplevert voor eigenaren? Dat soort vragen pakt VINU graag op.
🚆 MIRT-trajecten
Door Inge van Huffelen
De coalitie bevestigt maar weer eens dat goede infrastructuur essentieel is voor woningbouw, economische groei en bereikbaarheid. Onderhoud en renovatie van bestaande infrastructuur krijgt prioriteit, net als bereikbaarheid (auto én OV) van nieuwe woonwijken.
De keuzes in het coalitieakkoord betekenen voor de MIRT-systematiek:
- Integrale focus en prioritering: Het Rijk legt prioriteit bij projecten die aantoonbaar bijdragen aan de samenhang tussen woningbouw, bereikbaarheid en economische ontwikkeling.
- Versnelling en herstart van MIRT-projecten: de coalitie verkort procedures en gaat voor de doorstart van 17 gepauzeerde weg-, vaar-, en spoorwegprojecten.
- Extra middelen: er komt €1,5 miljard voor lopende of snelstartende infrastructuurprojecten die noodzakelijk is voor woningbouw.
VINU ziet kansen in deze ruimtelijke totaalaanpak: wonen, werken, bereikbaarheid, groen en andere voorzieningen worden in samenhang ontwikkeld. Deze (door-)ontwikkeling van compacte steden draagt bij aan het realiseren van gezonde steden, een prettige leefomgeving en goede bereikbaarheid.
🌿Gebiedsprocessen landelijk gebied
Door Janthe Buhrs
Het regeerakkoord zet stevig in op natuurherstel en het versnellen van stikstofreductie via gebiedsgerichte aanpakken. Rond kwetsbare Natura 2000‑gebieden geldt maatwerk: innoveren, extensiveren, verplaatsen of beëindigen. Het Stikstoffonds is terug en dient tot 2035 voor natuurherstel, gebiedsontwikkeling en landbouwtransitie. Centraal staat een juridisch houdbare aanpak door monitoring, doelsturing per gebied en meer capaciteit voor de uitvoering. Voor gebiedsprocessen komt structurele financiering beschikbaar, inclusief vergoedingen voor boeren.
Wij zien eigenlijk een doorstart van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. En daar zijn we bij VINU blij mee. Na een periode van stilstand is er zicht op versnelling. Gebiedsprocessen zijn de enige manier om grote, ingrijpende opgaven samen op te pakken met de mensen over wie het gaat. Wij zijn blij met financiële ondersteuning voor gebiedsprocessen, een nationale grondbank, en meer richting voor prioritaire gebieden. Benut dit momentum!
🌆 Gezonde steden
Door Eva Loopik
De gezonde stad krijgt een duidelijke impuls in het coalitieakkoord. De focus ligt op preventieve zorg, een gezonde leefomgeving en sociale veerkracht. Gezondheid begint volgens de partijen in de dagelijkse leefomgeving: bij veilige straten, aantrekkelijke loop- en fietsroutes, schone lucht en voorzieningen dichtbij. Er wordt geïnvesteerd in sociale cohesie in wijken, meer speelplekken en renovatie van sportaccommodaties. Daarnaast wordt ingezet op betere verkeersveiligheid, verlaging van de maximumsnelheid in binnensteden en betere bereikbaarheid van OV-knooppunten. Verder hebben partijen specifiek aandacht voor het vergroenen van het stedelijk gebied.
Daarmee sluit het akkoord aan bij de VINU‑visie op gezonde steden: integrale gebiedsontwikkeling waar fysieke, sociale en mentale gezondheid elkaar versterken. Toch missen er ook dingen. Er wordt in het akkoord geen aandacht besteed aan het aanpassen van steden of wijken aan het veranderend klimaat. Opkomende opgaven als hittestress en wateroverlast zien we niet terug in het akkoord, terwijl we vaak genoeg zien dat inwoners prettiger wonen en bewegen in een omgeving die op de toekomst is voorbereid.
📍 Regionale ontwikkeling
Door Joris Tensen
De coalitie blijft graag langdurig samenwerken met de regio’s aan grote, gestapelde opgaven. Daarbij is er expliciete aandacht voor de regio’s buiten de Randstad. Regionale ontwikkeling wordt in het coalitieakkoord wel uitgebreid benoemd, maar nog weinig concreet uitgewerkt. Instrumenten als regiodeals of NOVEX-gebieden komen niet aan bod. Maar het akkoord verwijst wel naar de ontwerp-Nota Ruimte, waarin nationale en regionale keuzes worden gemaakt.
De coalitie wil aan de slag met economische kerngebieden: de havens en grote industriegebieden. Daarvoor stelt het Rijk een ruimtelijk-economische strategie op. Het Rijk gaat ook verder bouwen aan regionale innovatieclusters.
Economie en verdienvermogen krijgt veel aandacht in het akkoord, de ruimtelijke vertaling is work in progress. Oftewel: veel haakjes om verder mee aan de slag te gaan, de concretisering moet nog komen.